Φράνκο Μπαζάλια: Ο άνθρωπος που γκρέμισε τα τείχη της τρέλας

Φράνκο Μπαζάλια: Ο άνθρωπος που γκρέμισε τα τείχη της τρέλας

Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία που ένας άνθρωπος τολμά να κοιτάξει κατάματα ένα ολόκληρο σύστημα και να το χαρακτηρίσει όχι απλώς ελαττωματικό, αλλά βαθιά απάνθρωπο. Ο Φράνκο Μπαζάλια υπήρξε ακριβώς αυτή η μορφή – ένας ψυχίατρος που αρνήθηκε να αποδεχτεί πως η κτηνώδης μεταχείριση των ασθενών με ψυχικές παθήσεις ήταν αναγκαία ή αποδεκτή. Το ριζοσπαστικό του όραμα άλλαξε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την τρέλα, τα ιδρύματα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

«Ζούμε σε μια πραγματικότητα που στηρίζεται στον διαχωρισμό», είχε δηλώσει ο Μπαζάλια σε συνέδριο στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης τον Φεβρουάριο του 1975. «Σε μια κοινωνική οργάνωση που μας σκοτώνει και μας δίνει το δικαίωμα να σκοτώνουμε τους άλλους για να επιζήσουμε. Αυτή είναι η πραγματικότητα που πρέπει να αλλάξει, κι οφείλουμε να παλέψουμε γι' αυτή την αλλαγή, ώστε να μπορέσουμε να δώσουμε αληθινές απαντήσεις στις κοινωνικές ανάγκες του διπλανού μας – σε μια κοινωνία όπου το σύστημα δεν θα καθορίζεται από αυτούς που το διαχειρίζονται και το ελέγχουν, αλλά από τις ανάγκες όλων, που θα ορίζουν την ποιότητα και τον τρόπο των απαντήσεων».

Αυτά δεν ήταν κενά λόγια. Ο Μπαζάλια αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή του για να τα κάνει πράξη.

Read More

Φάουστ: μια τραγωδία, του Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε

Για το εμβληματικό κείμενο του Johann Wolfgang von Goethe «Φάουστ: μια τραγωδία» (μτφρ. Πέτρος Μάρκαρης, εκδ. Κείμενα).

Ολοκληρώνοντας τον Φάουστ του Γκαίτε, αυτό που μπορώ να καταθέσω ως το μέγα διακύβευμα της ανάγνωσής του είναι –κι ας ακουστεί παράξενο– η δυνατότητα μετάφρασης. Ειδικότερα δε, της διερεύνησης του κατά πόσον αυτή μπορεί να αποδώσει το πρωτότυπο κείμενο. Και ως παρεπόμενο βήμα, θα ήταν αδύνατο να μην αναφερθώ στη σθεναρή αντίσταση ενός πολυδαίδαλου κειμένου στις πλάγιες ματιές και τη διαγώνια ανάγνωση ενός σύγχρονου κοινού εθισμένου σε άλλου είδους παραστάσεις. Ας ξεκινήσω όμως από το ίδιο το έργο, προτού περάσω στα υπόλοιπα. 

Ο Φάουστ αποτελείται από δύο μέρη (συνολικά 12.111 στίχοι), με το δεύτερο –και πιο απαιτητικό– μέρος να χωρίζεται σε πέντε πράξεις. Τα dramatis personae είναι πλέον γνωστά, μιας και το πέρασμα των αιώνων και οι αμέτρητες αναφορές τούς προσέδωσαν μυθικές διαστάσεις: Ο πανεπιστήμων Φάουστ, ο Μεφιστοφελής-Σατανάς, η αθώα Μαργαρίτα, μαθητές, βοηθοί, ποιητές και παρατρεχάμενοι, μυθικά πρόσωπα όπως η ωραία Ελένη και άλλοι ομηρικοί ήρωες, τέρατα, βιβλικές μορφές και, καθόλου απρόσμενα, ο Θεός με τους αγγέλους. Ο αναγνώστης παρακολουθεί από τις εναρκτήριες σκηνές το στοίχημα μεταξύ του Θεού και Μεφιστοφελή με έπαθλο την ψυχή του σεβάσμιου Δρ. Φάουστ. Εν συνεχεία, την κάθοδο του Μεφιστοφελή στη Γη, την επαφή του με τον Φάουστ και την κοινή πορεία τους στον χώρο και τον χρόνο, καθώς ο πρώτος υπόσχεται να ικανοποιήσει καθεμιά επιθυμία του δεύτερου, με τίμημα την αθάνατη ψυχή του – έως το τέλος, με τον υπερήλικα πλέον Φάουστ να αποδίδει τα οφειλόμενα. 

Έργο τιτάνιο του Γερμανού ποιητή, ο οποίος διέπραξε, θαρρείς, το ίδιο έγκλημα με τον ήρωά του, προκειμένου να φέρει εις πέρας τον Φάουστ κατά τη διάρκεια της ζωής του: Επιστρέφοντας σε τακτά διαστήματα, προσθέτοντας στίχους, πράξεις, οικοδομώντας, εμπλουτίζοντας το ήδη υπάρχον. Περιφρονώντας τον χρόνο, τον ίδιο εκείνο χρόνο που μέρα τη μέρα τον έσπρωχνε προς το αναπόφευκτο. Κάθε του στίχος και μια άρνηση, κάθε πράξη μια κραυγή ελευθερίας του Ανθρώπου που κοιτάζει με πάθος και απόγνωση το τέλος του, και εξίσου παθιασμένα και ανέλπιδα δεν παραδίδει την πένα του (το μόνο του όπλο ενάντια στο κενό) παρά μόνο όταν έχει γράψει στο τέλος το οριστικό «Finis».

Read More

«Αρματωμένα χρόνια» του Μήτσου Αλεξανδρόπουλου

«Αρματωμένα χρόνια» του Μήτσου Αλεξανδρόπουλου (κριτική) – Στα βουνά του Εμφυλίου με σεβασμό στη μνήμη των απλών ανθρώπων

 854

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μήτσου Αλεξανδρόπουλου «Αρματωμένα χρόνια» (εκδ. Τόπος). Εικόνα: Ο Αλεξανδρόπουλος στη Μόσχα, το 1962. 

Γράφει η Ιωάννα Φωτοπούλου 

Ο Μήτσος Αλεξανδρόπουλος (1924-2008) υπήρξε αγωνιστής του Δημοκρατικού Στρατού, πολιτικός πρόσφυγας στη Ρωσία, που επαναπατρίστηκε όταν έπεσε η στρατιωτική δικτατορία, και σπουδαίος μελετητής της ρωσικής λογοτεχνίας με σημαντικό μεταφραστικό έργο πάνω σε κορυφαίους Ρώσους συγγραφείς. Το έργο του τιμήθηκε με σημαντικές διακρίσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό, μεταξύ των οποίων το Διεθνές Λογοτεχνικό Βραβείο «Γκόρκι» (1979), το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορηματικής Βιογραφίας (1981), το Βραβείο «Τουμανιάν» (1985), το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του (2001) και το Μετάλλιο «Πούσκιν» της Ρωσικής Ομοσπονδίας (2007).

Read More